Tư liệu bài bản nhã nhạc

Ngày xưa, Bình bán được phối hợp sử dụng trong 10 Bài bản nói trên khi vua ngự lãm thưởng ngoạn hoặc khi hồi cung sau khi Tế Nam Giao, ngoài ra nó còn được dùng trong các buổi lễ tiếp sứ thần ngoại giao, lễ Thường triều, yến tiệc cung đình. Ngày nay, bài bản này được dùng trong lễ Trai tăng hoặc lúc thỉnh thập loại cô hồn trong lễ Trai đàn chẩn tế, ngoài ra bài bản này còn được hòa tấu trong Ca Huế (độc lập hoặc phối hợp 10 bài, đôi khi chỉ hòa tấu 8 bài kể từ bài Hồ quảng trở đi).

Nhạc cụ: Dàn Tiểu nhạc gồm một số nhạc cụ sau: Tam (3 dây), Tỳ, Nhị, Nguyệt, Sáo. Ngoài ra, dàn Tiểu nhạc còn có một số nhạc cụ bộ gõ đi kèm như: Phách tiền, Phách một, Bồng, Tam âm, Trống bản..., trong bộ gõ này có một số nhạc cụ dùng cho cả dàn Đại nhạc. Tuy nhiên, tùy vào từng bài bản để nghệ nhân sử dụng bộ gõ cho phù hợp. • Nghệ nhân: - Đàn tam: Dương Phúc Long - Đàn Tỳ bà: Nguyễn Ngọc Hùng - Đàn Nguyệt: Nguyễn Đình Vân - Sáo Trúc: Nguyễn Quang Vịnh * Bài Bình bán được thể hiện bởi nghệ sỹ Dương Phúc Long (đàn Tam) và 3 nghệ nhân Nguyễn Ngọc Hùng (đàn Tỳ Bà), Trần Thảo (đàn Nhị), Nguyễn Đình Vân (đàn Nguyệt). Qua phân tích từng bài, chúng tôi thấy có những vấn đề sau: a. Nghệ sỹ Dương Phúc Long diễn tấu bài Bình bán bằng đàn Tam một cách lưu loát và hoàn chỉnh. Đường nét giai điệu đảm bảo như ở bài bản xưa và đủ nhịp. Tuy vậy, để cho bài bản này được hay hơn và đúng như xưa mỗi khi sử dụng, chúng tôi đề nghị nên chỉnh sửa các nốt Rê 2 (chữ Xê) ở hai phách đầu của nhịp 12 thành các nốt Mi 2 (chữ nhạc Công). b. Nghệ nhân Nguyễn Ngọc Hùng diễn tấu bài Bình bán bằng đàn Tỳ bà một cách lưu loát và hoàn chỉnh. Tuy đường nét giai điệu đủ nhịp và khá đảm bảo như sườn giai điệu gốc ở bài bản xưa nhưng theo chúng tôi, tương tự như ở bài Liên hoàn, trong bài này nghệ nhân đã sáng tạo dấu ấn riêng khi tìm cách tiến hành lưu loát giai điệu bài bản: Chữ nhạc ở đầu phách thứ hai của nhịp 4 và nhịp 16 cần phải chỉnh lại là chữ Xang (nốt Do 2 móc đơn), không phải là chữ Hò (nốt Sol 1 móc đơn) như nghệ nhân đã thể hiện. c. Nghệ nhân Trần Thảo diễn tấu bài Bình bán bằng đàn Nhị một cách lưu loát và khá hoàn chỉnh. Tuy vậy, theo chúng tôi để đường nét giai điệu bài đàn được linh hoạt tương tự như sườn giai điệu gốc ở bài bản xưa thì chúng ta cần chú ý điều chỉnh ba điểm sau mỗi khi muốn sử dụng bài. - Chữ nhạc xưa ở phách thứ nhất của nhịp 13 cần phải chỉnh lại là chữ Công (nốt Mi 2), không phải là chữ Xê (nốt Rê 2) như nghệ nhân đã thể hiện. d) Nghệ nhân Nguyễn Đình Vân diễn tấu bài Bình bán bằng đàn Nguyệt một cách lưu loát và hoàn chỉnh. Tuy vậy, chúng tôi đề nghị nên chỉnh đổi đường nét giai điệu ở hai vị trí trong bài để đảm bảo giống như sườn giai điệu gốc trong bài bản xưa, cụ thể là: - Chữ nhạc xưa ở phách thứ nhất của nhịp 12 là chữ Công (nốt Mi2), không phải là chữ Xê (nốt Rê 2) như nghệ nhân đã thể hiện. - Chữ nhạc xưa ở phách thứ ba của nhịp 32 là chữ U (nốt La 2), không phải là chữ Liu (nốt Sol 2) như nghệ nhân đã thể hiện. Nhìn chung, bài bản Bình bán thể hiện bởi các nghệ nhân, nghệ sĩ nói trên là đủ nhịp, giai điệu bám sát sườn bài xưa. Tuy vậy, chúng ta cần chú ý thực hiện đúng các điểm mấu chốt đã được trình bày để chỉnh sửa thay đổi cho các bài bản này được hoàn chỉnh hơn khi muốn sử dụng chúng. Từ đó, theo quan điểm của cá nhân có chuyên môn thực hiện đề tài, chúng tôi chọn các bài Bình bán của các nghệ nhân, nghệ sĩ nói trên làm các bài bản mẫu trong thời điểm hiện tại.

Trong 17 bài Tiểu nhạc thì một số bài có chức năng kép. Có nghĩa là, khi hòa tấu nó là bài bản Tiểu nhạc, khi biểu diễn Ca Huế thính phòng thì nhạc công dùng bài này đệm cho ca sĩ hát. Bình bán là bài bản có chức năng kép.