Tư liệu bài bản nhã nhạc

Ngày xưa, Long đăng thường được phối hợp sử dụng ở 5 bài để diễn tấu trong giai đoạn niêm hương của đại lễ Tế Nam Giao, lễ Trai đàn chẩn tế, trong các buổi lễ tiếp sứ thần ngoại giao, lễ Đại triều, yến tiệc cung đình. Do giai điệu của bài khá dài, tiết tấu khá phức tạp và ít được sử dụng độc lập nên hiếm có nhạc công thuộc dẫn đến bài bản dần bị thất truyền. Vì vậy, trong giai đoạn 1968-1994, các nghệ nhân lão thành thường chỉ hòa tấu 3 bài Ngũ đối thượng, Ngũ đối hạ và Long ngâm (thay vì 5 bài) nhằm mục đích phục vụ công việc trong các đại lễ (do ban nhạc lễ không có đủ số lượng nhạc công thuộc bài Long đăng và Tiểu khúc để cùng thực hiện). Năm 1994, sau khi ban nhạc Phú Xuân - Huế (do hai nghệ nhân Trần Kích và Nguyễn Kế thành lập) tìm cách phục hồi lại được hai bài Long đăng và Tiểu khúc thì 5 bài bản này mới lại được sử dụng đầy đủ trong giai đoạn Niêm hương của đại lễ Chẩn tế và Bạt độ giải oan.

Nhạc cụ: Dàn Tiểu nhạc gồm một số nhạc cụ sau: Tam (3 dây), Tỳ, Nhị, Nguyệt, Sáo. Ngoài ra, dàn Tiểu nhạc còn có một số nhạc cụ bộ gõ đi kèm như: Phách tiền, Phách một, Bồng, Tam âm, Trống bản..., trong bộ gõ này có một số nhạc cụ dùng cho cả dàn Đại nhạc. Tuy nhiên, tùy vào từng bài bản để nghệ nhân sử dụng bộ gõ cho phù hợp. • Nghệ nhân: - Đàn Tỳ bà: Nguyễn Ngọc Hùng - Đàn Nhị: Hồ Ái • Bài Long đăng được thể hiện bởi nghệ nhân Nguyễn Ngọc Hùng (Tỳ bà) và nghệ sỹ Hồ Ái (đàn Nhị). Phân tích cụ thể các ưu khuyết điểm trong bài bản do nghệ nhân, nghệ sỹ diễn tấu như sau: a. Nghệ nhân Nguyễn Ngọc Hùng thể hiện bài Long đăng bằng đàn Tỳ bà gồm 108 nhịp C. Bài này bị thiếu 8 nhịp ở cuối, có lẽ do nghệ nhân muốn tạo một dấu ấn riêng trong bài bản đàn của mình. Tuy giai điệu của 8 nhịp thiếu này (từ phách thứ 3 nhịp 108 đến phách thứ 2 nhịp 116 ở bài do nghệ sỹ Hồ Ái thực hiện) tương tự như giai điệu của 2 câu thứ 10 và 11 của bài Long ngâm nhưng nếu không có chúng thì không thể chuyển tiếp từ bài Long đăng sang Tiểu khúc được. Nhìn chung đường nét giai điệu của bài bản vẫn bám sát sườn bài xưa, nhưng có một đôi chỗ các chữ nhạc được nghệ nhân dùng không chính xác lắm. - Tóm lại, nếu được điều chỉnh và bổ sung những chỗ giai điệu bị thiếu sót, sai lệch thì bài Long đăng của nghệ nhân Nguyễn Ngọc Hùng có thể sử dụng làm bài bản mẫu trong thời điểm hiện tại. b. Nghệ sỹ Hồ Ái thể hiện bài Long đăng bằng đàn Nhị gồm 116 nhịp C, thừa 8 nhịp cuối (từ phách thứ 3 nhịp108 đến phách thứ 2 nhịp 116). Mục đích của việc diễn tấu 8 nhịp thừa này có lẽ là minh hoạ cho chúng ta thấy cách chuyển từ bài Long đăng vào bài Long ngâm. Ngoài ra, giai điệu bài bản đầy đủ nhịp và bám sát sườn bài xưa. • Qua sự phân tích trên, theo quan điểm của chúng tôi, có thể chọn bài Long đăng của nghệ nhân Nguyễn Ngọc Hùng thể hiện bằng đàn Tỳ bà (cần điều chỉnh và bổ sung một số điểm sai sót như đã nêu) và nghệ sĩ Hồ Ái thể hiện bằng đàn Nhị làm bài bản mẫu trong thời điểm hiện tại.

Trong 17 bài Tiểu nhạc thì một số bài có chức năng kép. Có nghĩa là, khi hòa tấu nó là bài bản Tiểu nhạc, khi biểu diễn Ca Huế thính phòng thì nhạc công dùng bài này đệm cho ca sĩ hát. Long đăng là bài bản chỉ dùng để hòa tấu.